Drewno opalane Shou Sugi Ban

Shou Sugi Ban – 焼き杉 – Yakisugi to deski elewacyjne, tarasowe lub boazerie wewnętrzne opalane ogniem, konserwowane wg. wg tradycyjnej japońskiej metody.

Coraz częściej w nowoczesnym budownictwie oraz designie wnętrz pojawia się efekt głęboko czarnego drewna – zarówno jako elewacja domów, jak i materiał wykończeniowy. Jednym z najbardziej intrygujących sposobów uzyskania takiego wyglądu jest opalanie drewna ogniem metodą Shou Sugi Ban, ale nie jest to jedyny sposób na uzyskanie czarnego efektu na drewnie oraz nie jest to metoda wolna od wad.

Metoda opalania drewna Shou Sugi Ban (inaczej Yakisugi) pochodzi z tradycji japońskiej i ma ponad 700 lat historii. Polega na kontrolowanym opalaniu powierzchni drewna ogniem, co powoduje zwęglenie zewnętrznej warstwy materiału. Dzięki temu drewno zyskuje charakterystyczny głęboki, czarny kolor i unikalną teksturę słojów, zwiększoną odporność na wilgoć, pleśń i szkodniki (naturalna ochrona drewna bez użycia chemicznych impregnatów), mniejszą podatność na działanie ognia (zwęglenie powierzchni utrudnia ponowny zapłon).

Czy drewno opalane ogniem Shou Sugi Ban jest trwałe i praktyczne? Niestety nie do końca. Shou Sugi Ban to technika opracowana w Japonii, ale działa najlepiej wtedy, gdy powierzchnia deski jest naprawdę zwęglona. W takim przypadku działa efekt naturalnej konserwacji drewna ogniem. Na elewacji drewnianej taka warstwa zwęglenia po stosunkowo krótkim czasie (np. po upływie kilku lat) może ulegać miejscowemu wykruszaniu, czasem obejmującemu nawet całą ścianę — małe zwęglone kawałki mogą odpadać od deski, odsłaniając gładką, niezwęgloną powierzchnię drewna. Dzieje się to pod wpływem wiatru, deszczu, gradu oraz mechanicznie, np. od gałęzi drzew, krzewów czy kwiatów dotykających ściany, a także od kontaktu z innymi przedmiotami (np. lampkami oświetleniowymi powieszonymi na elewacji). Z czasem może nie wyglądać to estetycznie i jest bardzo trudne lub wręcz niemożliwe do naprawy. Po odpadnięciu zwęglonej warstwy zatraca się także naturalny efekt ochrony drewna.

Producenci drewna opalanego Shou Sugi Ban zdają sobie sprawę z tego problemu, dlatego wprowadzają do oferty drewno opalane, które po procesie opalania jest szczotkowane i malowane farbą. W tym procesie warstwa zwęglenia w mniejszym lub większym stopniu zostaje zeszlifowana, wyszczotkowana, usunięta, a czarny efekt osiąga się głównie poprzez malowanie farbą w kolorze czarnym, szarym lub ciemno brązowym (stąd u wielu producentów Shou Sugi Ban są w ofercie różne kolory drewna opalanego). W takim wypadku jednak wypaczona zostaje idea konserwacji drewna ogniem, gdyż istotą tego produktu była zwęglona powłoka tworząca naturalną ochronę, a czarny efekt estetyczny był niejako efektem dodatkowym, ubocznym, tak upodobanym ostatnio przez projektantów.

Czy opalanie ogniem to jedyny sposób na czarne drewno? Nie. Choć prawdziwa tradycyjna metoda Shou Sugi Ban (głębokie palenie, zwęglona warstwa na powierzchni drewna, bez szlifowania) daje piękny efekt głębokiej matowej czerni oraz naturalną ochronę bez chemii (z zastrzeżeniami, które zostały omówione), to nie jest to jedyny sposób na osiągnięcie takiego wyglądu – i w niektórych przypadkach niekoniecznie najlepszy.

• Pomalowanie drewna na czarno – bardziej konwencjonalne drewno można po prostu ręcznie lub fabrycznie pomalować farbą do drewna w kolorze czarnym (np. RAL9005), co daje jednolitą, trwałą powłokę już od początku. Takie deski są gotowe do montażu bez konieczności dodatkowego opalania lub opatrywania warstwą węgla. Efekt jest trwały można go odnowić, farba może być matowa. Rozwiązanie jest sprawdzone i jego żywotność przy regularnej konserwacji (np. co 5-10 lat) wynosi kilkadziesiąt lat. Po każdym odświeżeniu deska wygląda jak nowa. Ewentualne ubytki są łatwe do naprawienia.
• Czarne olejowanie lub bejcowanie – farby pigmentowane, oleje do drewna czy specjalne lakiery mogą nadawać dowolny odcień czerni, przy jednoczesnym zachowaniu faktury drewna. Przykładowy preparat, który można zastosować dla osiągnięcia czarnego kryjącego efektu na desce elewacyjnej to EXTERIOR WOOD OIL OPAQUE firmy CIRANOVA kolor BLACK 9005.

Dla wielu inwestorów i projektantów to praktyczne i estetyczne rozwiązanie – szczególnie tam, gdzie opalanie ogniem byłoby zbyt pracochłonne, drogie lub niepożądane ze względu na charakter materiału (np. bardzo delikatne gatunki drewna).

Drewno opalane ogniem SHOU SUGI BAN może być dobrym wyborem na elewację, ale musi to być świadoma decyzja. Efekt naturalnej ochrony bez chemii daje tylko drewno prawdziwie intensywnie zwęglone, jeśli natomiast warstwa węgla zostaje zeszlifowana i deska jest pomalowana farbami, to mamy już do czynienia tylko z produktem marketingowym pod nazwą Shou Sugi Ban.

Jeśli celem jest osiągnięcie czarnego efektu wizualnego na drewnie, np. na elewacji zewnętrznej, to cel ten można osiągnąć także poprzez malowanie drewna na kolor czarny, transparentny lub całkowicie kryjący np. RAL 9005. Jeśli celem stosowania technologii SHOU SUGI BAN jest osiągnięcie dobrej i trwałej ochrony drewna bez użycia środków chemicznych, wtedy opalanie drewna ogniem jest dobrym rozwiązaniem, pod warunkiem jednak, że mówimy o autentycznym, głębokim zwęglaniu drewna i pozostawieniu ja jego powierzchni surowej zwęglonej warstwy ochronnej. Taka warstwa autentycznie chroni drewno, ale ma skłonność do wykruszania się. Jeśli drewno opalamy, a następnie warstwę zwęglenia szlifujemy i malujemy preparatami dekoracyjnymi, to efekt ochronny SHOU SUGI BAN właściwie nie istnieje, a efekt estetyczny i tak głównie wynika z malowania drewna, a nie jego opalania. Jeśli celem jest zakup drewna, które ma naturalną odporność na warunki atmosferyczne bez żadnej konserwacji, to doskonałą alternatywą dla desek opalanych SHOU SUGI BAN jest fińskie TERMODREWNO – THERMOWOOD – drewno poddane obróbce termicznej.

• SHOU SUGI BAN wyróżnia się unikalnym wyglądem, bardzo dużą odpornością na UV i wilgoć, a także wyjątkową trwałością przy niewielkiej konserwacji. To rozwiązanie idealne, jeśli oprócz ochrony drewna liczy się efekt estetyczny i rzemieślniczy charakter.

• TERMODREWNO ma równomierne właściwości w całym przekroju, większą stabilność wymiarową, ale jest mniej efektowne wizualnie i ma krótszą trwałość. Sprawdza się tam, gdzie priorytetem jest funkcjonalność i odporność konstrukcyjna.